RIJEKA – Iako su kritičari u inventuri ovogodišnjeg virtualnog Berlinalea sustavno ponavljali mantru kako u njegovoj konkurenciji nije bilo Amera, kao da su oni centar filmskog univerzuma i bez njih ne može egzistirati nijedna slična priredba, to ne znači da su oni bili totalno nevidljivi. U paralelni program Berlinale Special uvrštena su dva američka filma – »French Exit« Azazela Jacobsa s Michelle Pfeiffer i Lucasom Hedgesom te »Mauritanac: Dnevnik iz Guantanama« Kevina Macdonalda, koji je nekoliko dana nakon njegove berlinske europske premijere ugledao mrak naših multipleksa i mreže nezavisnih kina. No dok na »Mauritanca« nismo trebali dugo čekati, Jacobsov je komad stavljen na listu čekanja. Ali i ekscentričan »Rock Bottom Riser« Frena Silve, prikazan u najradikalnijoj festivalskoj selekciji »Encounters«, koji ćemo valjda vidjeti u sklopu idućeg izdanja zagrebačkog Festivala eksperimentalnog filma i videa (šifra: 25fps), koji je tom autoru poslovično naklonjen.

Priča mučenika Mohamedoua

Macdonaldov komad igra na sličan motiv protoka informacija kao i superiorniji »The Report« Scotta Z. Burnsa. Oba filma otvaraju dosjee američke vojske i vlade, da bi denuncirali njihove nehumane metode ispitivanja koje su uslijedile nakon 11. rujna, u rasponu od notornog »waterboardinga« do fizičkih i psihičkih poniženja. No dok Burnsov komad igra na opsesivnu istragu koju vodi Adam Driver, a da pri tome izbjegava epsku »potragu za istinom«, u filmu koji uranja u bezlične urede i hrpe dokumenata, Macdonald je fokusiran na dnevnik koji je zatočenik Guantanama Mohamedou Ould Slahi (Tahar Rahim) adresirao veteranskoj ljudskopravaškoj odvjetnici Nancy Hollander (Jodie Foster), objavljen 2015. godine u formi njegovih memoara. Iako je Mohamedou priznao zločine, ali pod prijetnjom.

Mohamedou – poznatiji kao Mauritanac – proveo je u Guantanamu 14 godina, iako nikad nije bio optužen ni za jedan zločin. Njegova zatvorska korespondencija, neka vrsta njegova osobnog paranoidnog »vrtloga igre«, zadržimo li se na Macdonaldovoj autorskoj prošlosti, postavljena je u seriju koncentričnih okvira, koji baš i nisu u stanju međusobno komunicirati. Riječ je o dvjema paralelnim linijama. Jednu čine odvjetnica Hollander i njezina asistentica Teri Duncan (Shailene Woodley), koje se probijaju kroz šumu cenzuriranih dokumenata okupanih neonskom svjetlošću, pohranjenih u klaustrofobiji blindiranih podzemnih soba. Drugu inkarniraju dvojbe religioznog poručnika Coucha (Benedict Cumberbatch), koji preuzima ulogu tužitelja, a čiji je prijatelj bio pilot u jednom od otetih zrakoplova. Riječ je o antipodima oko kojih je fokusirana priča mučenika Mohamedoua.

Previše simplificirano

Mohamedou postaje uporište autorova narativa. Njegovi zatvorski deliriji, sjećanja, psihičke dezorijentiranosti i halucinacije. Iako je Macdonald previše simplificirao njegovu priču. Njegov očaj, njegovu usamljenost i promjenjiv odnos prema svijetu. Iako autor žrtvuje napetost priče nauštrb humanizma. Doduše, u vremenima u kojima živimo, junakov pakleni krug nasilja i poniženja događa se u filmu prekasno i on ostaje previše filtriran. Miljama udaljen od razorne neposrednosti Alexa Gibneyja (šifra: »Taxi to the Dark Side«), koji Guantanamo zamjenjuje američkom zrakoplovnom bazom u afganistanskom Bagramu. Premda Macdonald pokazuje da se američki predsjednici mijenjaju, ali ne i njihova vanjska politika i odnos prema Guantanamu, pri čemu se Obama nije pokazao ništa bolji i efikasniji u ispravljanju Mauritančeve nepravde.

Sličnu Obaminu strategiju slijedio je i Discovery Channel, koji je otkupio prava za prikazivanje Gibneyjeva doksa, da bi ga potom povukao iz distribucije zbog njegove »kontroverzne« teme. Da bi pradoks bio veći, Mohemedou se pridružio Al-Qaedi kad je ona bila nešto poput američkog saveznika. Nažalost, tenzija odnosa Mohamedoua i odvjetnice Hollander krajnje je distancirana, iako su osigurali ulaznicu za neke buduće oskarovske nominacije. Zato je tek razorno dokumentarno finale rezervirano za pravog Slahija. Iako najveća zasluga pripada autorovoj montažerki Justine Wright, koja pokušava učiniti sve da bi združila sve te stilove, skretanja i formate slike. Pritom je posve nebitno jesu li metode američkih vlasti u Guantanamu bile kafkijanske, orvelovske ili staljinističke. Ili sve to zajedno.