RIJEKA Njemačka godine 1966. Iako se mitska ’68 još nije dogodila, ona je bila itekako važna u genezi njemačkog filma s obje strane Zida. Ovogodišnji Berlinale posvetio joj je sveoubuhvatnu retrospektivu. A riječko Art-kino »Croatia« donosi dio njene prebogate selekcije. Na njegovoj zapadnoj strani, sineasti su se suočavali s kontradikcijama ekonomskog čuda post-adenauerovske Njemačke. Na istočnoj strani, njihovi drugovi preispitivali su život u socijalizmu. 

Na zapadnoj strani novi njemački film tada se već afirmirao i na međunarodnoj festivalskoj sceni, s Alexanderom Klugeom čiji lucidni komad direktnog filma krajnje razlomljene naracije »Oproštaj od jučer« (Abschied von Gestern), temeljen na autorovoj noveli »Anita G« i snimljen pod snažnim utjecajem francuskog Novog vala, danas (petak) otvara ciklus simbolično nazvan »Pedesetogodišnjaci«.

U bunkeru

U tom filmu Klugeova sestra Alexandra glumi neprilagođenu curu, portretiranu kao arhetipska inkarnacija njemačke poratne generacije koja pokušava otkriti slobodu, neovisnost i sreću u novoj sredini, nakon što je s obitelji prešla na Zapad. Ipak život joj se sveo na »prisvajanje« prijateljeva džempera, kad spominjanjem tragedije koju je proživjela njena obitelj za vrijeme holokausta pokušava pridobiti povjerenje suda. Inače, film se sjajno nadovezuje na netom završeni genijalni program »Sjećanje na Chantal Akerman«, čiju autoricu vežu slične povijesne i stilske preokupacije. 

»Ono što nas dijeli od jučerašnjice, nije jaz već promjena mjesta« – navodi autor u uvodu. A te iste godine, filmska adaptacija Musilova romana »Mladi Torless« iza koje stoji Volker Schlöndorff, koja prati uznemirujuće rituale i turbulentna prijateljstva u jednom internatu, osvaja u Cannesu nagradu kritike (autorove reference na nacizam, njegove brutalnosti i poniženja, više su nego evidentne).

U to isto doba najveći dio filmova koje su režirali Klugeovi kolege iz susjednog DDR-a, snimljenih s pečatom DEFA studija, bio je bunkeriran u skladu s 11. plenumom Centralnog komiteta vladajuće Partije socijalističkog jedinstva Njemačke (SED). Jedan od njih je i »Rođeni ’45« (Jahrgang ’45) u režiji slikara i dokumentarista Jürgena Bottchera, koji je dobio »zeleno svjetlo« za prikazivanje tek 1990. 

Vizija idealnog života

Autor u njemu odabire ekipu neprofesionalnih glumaca, te cinične mladeži koja je bila aktivno uključena u razvoj socijalističkog društva, ali se sukobljavala sa starim političkim kadrovima koji nisu imali razumijevanja za njihov bunt (Honecker je njihove konflikte nazivao »manifestacijama huliganizma«). U tom filmu siva i neugledna dvorišta oronulih zgrada na Prenzlauer Bergu, iza čije restaurirane fasade danas obitavaju hipsteri, krajnji su antipod nedovršenih nebodera na gradskoj periferiji koji pružaju zavodljivu viziju idealnog života, dok autorov lik mladog automehaničara razmišlja o razvodu, vraća se majci i vozi se uokolo motorom. I više no dovoljno da vlasti označe autorov komad kao priču koja »glorificira perverzije«.