RIJEKA »Glava demokracije otkotrljala se pred našim očima pod naletom sablje financijskih džihadista, što europski film gotovo da i nije primijetio, izuzev Miguela Gomesa koji je snimio najmoderniji komad o političko-egzistencijalnoj krizi Europe, kao šestosatni selfie«. Te riječi potpisuje Celluloid Liberation Front u komentaru vezanom za Gomesovu »1001 noć«, u sklopu ankete za »naj« film 2015. koju je proveo britanski časopis Sight & Sound. Iako naziv dotične Fronte za oslobođenje filma priziva nekakav anarhoidni kolektiv, iza te sintagme krije se kanadski kritičar Mark Peranson, koji je možda najpreciznije detektirao ono čime se Gomesov triptih bavi.

Riječka publika vidjet će sve tri njegove epizode, po jednu dnevno, i to u Art-kinu »Croatia« u sklopu već tradicionalnog gostovanja zagrebačkog Festivala filmova o ljudskim prava. Propustiti jednu od njih možda je najveća filmofilska greška koju ćete napraviti ove godine, iako je Portugal kao svog kanditata za Oscara na stranom jeziku prijavio tek drugi dio (»Opustošeni«) smatrajući ga najboljim. Zato Gomesov film možemo već sada proglasiti filmskim događajem 2015.

Jaki naslovi

Inače, gostovanje počinje sutra projekcijom dokumentarnog filma britanskog redatelja Seana McAllistera »Sirijska ljubavna priča«, emotivnom odisejom jednog bračnog para – sirijske ljevičarske aktivistkinje i palestinskog borca za slobodu – ali i njihovih sinova od kojih će jedan prigrliti politički radikalizam. Na večeri otvaranja bit će prikazan i intimistički film-testament velike belgijske redateljice Chantal Akerman »No Home Movie« čija je autorica nedavno okončala život samoubojstvom.

Festival donosi i dva iznimna filma krajnje dijametralnih prosedea – meditativno remek-djelo »Groblje raskoši« u režiji Taljanđanina Apichatponga Weerasethakula čija muza Jenjira Pongpas portretira bolničarku koji se brine o grupi vojnika kojima je dijagnosticirana bolest spavanja, te kolektivni doks »U tranzitu« koji se nalazi u vječnom pokretu, a iza kojeg stoji grupa autora okupljenih oko Maysles Documentary Centera čiji je guru i utemeljitelj Albert Maysles, preminuo prošlog ožujka u 88. godini, iako je njegov autorski pečat praktički prisutan u čitavom filmu jer on potpisuje fotografiju i produkciju (film promatra putnike Amtrakova vlaka Empire Builder i svojevrsna je američka varijacija onog kineskog iz filma »Ministarstvo željeza« J. P. Sniadeckija, prikazanog u lanjskom izdanju istog festivala).

Titulu šok-filma par excellence osvaja »Klub« Pabla Larraina koji prati burnu svakodnevnicu grupe svećenika koje je Vatikan za pokoru izolirao u napuštenoj kući na čileanskoj obali, zbog njihovih pedofilskih grijeha.

Izbjeglice nekad i sad

Budući da su dominantne festivalske teme bijeg i ljudi bez doma, njegov riječki program obuhvaća i dva filma koji se bave izbjeglicama i razdvanjima nekad i sad – »Lampedusa zimi« Jakoba Brossmana i  »Braća« Wojcieha Starona čiji akteri Mieczyslaw i njegov brat slikar Alfons Kulakowski kao djeca bivaju deportirani u Sibir, da bi nakon bijega iz gulaga živjeli u egzilu na različitim adresama, te su nanovo spojeni u devedesetima u svojoj staroj seoskoj kući.

Zanimljivo, paralelno s gostovanjem Festivala filmova o ljudskim pravima, u Mini Art-kinu prikazuje se sjajni film »Sklonište« u režiji Švicarca Fernanda Melgara koji je u nas premijerno prikazan u sklopu ovogodišnjeg Festivala subverzivnog filma. Nakon »Tvrđave« i »Posebnog leta«, Melgar nastavlja opsesivno istraživati motiv imigracije, sada fokusiran na prihvatilište locirano u podzemnom skloništu u Lausannei, u kojem lokalne vlasti nude izbjeglicama i beskućnicima toplinu i krov nad glavom tijekom zimskih mjeseci, a čija stroga »trijaža« na ulaznim vratima postaje metafora »tvrđave Europe«.