Nakon »Moloha« (Hitler), »Taurusa« (Lenjin) i »Sunca« (car Hirohito), filmska tetralogija Aleksandra Sokurova o prirodi Moći završava s »Faustom«. Ali to nije adaptacija Goetheova klasika, već raskošno filmsko iščitavanje između redova. Ako su povijesne ličnosti iz Sokurovljevih prethodnih filmova vjerovale da ih je Bog pozvao na zemlju da obave veliku misiju, ali su se morali suočiti s neugodnom činjenicom da su oni samo ljudi od krvi i mesa, s Faustom je situacija obratna i njegov trijumfalni marš započinje tek kad film završi. S druge strane, Mefistofeles je portretiran kao groteskni freak koji konstantno pušta vjetrove i obavlja veliku nuždu u najnezgodnijim trenucima. Ne, ovo više nije muzej voštanih figura kao što su to bila prethodna tri nastavka, već muzejsko platno bez okvira (autor opisuje Fausta u press knjižici kao »muzejskog heroja«) čiji je nevjerojatno mobilni i nesavladivi temperament gotovo na granici slapsticka. Tijela su sada oslobođena i ne plutaju u formaldehidu kadra. To je čisti film u pokretu, od fizičkog prema metafizičkom, u smjeru apsolutne ekstaze, i jedini je lik Margarete taj koji je u stanju zaustaviti ga i učiniti ga definitivnim.

Mizantrop

Ako ruski film na Mostri igra na literalne klasike, Ameri više preferiraju punokrvni pulp, poput starog lisca Williama Friedkina. Snimljen prema istoimenom kazališnom komadu Tracyja Lettsa koji potpisuje i filmski scenarij, autorov najnoviji komad »Killer Joe« nihilistička je priča o dileru koji se pokušava dokopati majčine police osiguranja kako bi riješio dugove, pa angažira opakog killera (napokon jedna poštena uloga Matthewa McConaugheya) da obavi prljavi posao. Ali u igru se uključuje i dilerova sestra (Juno Temple) koja postaje neka vrsta seksualne kapare, pri čemu mizantrop Friedkin ne štedi nikog, a ponajmanje sveameričku obitelj. A u elegantnom serial killer trileru »Texas Killing Fileds« u režiji Ami Canaan Mann u čijoj se mizansceni itekako osjeća duh autoričina oca Michaela, detektiv Sam Worthington istražuje nestanak cure čiji je auto pronađen na takozvanim Poljima smrti, teksaškoj lokaciji na kojoj su ekshumirani ostaci tijela šezdeset žena, žrtava različitih ubojica. Poput svog oca, tako je i Ami započela karijeru u TV ozračju (»Robery Homicide Division«), što se osjeća i u njenom drugom igranofilmskom pokušaju. 

Iako smo nakon izvrsnog »Orkestra u gostima« od suludog izraelskog sineaste Erana Kolirina puno očekivali, njegov najnoviji film apsurda »Zamjena« evidentni je promašaj, dok pokušava reciklirati iščašeni performerski stil Mirande July u priči o profesoru fizike čiji se svijet pretvara u jako neobično mjesto kad odluči izmijeniti svakodnevne rutine, izlaziti iz lifta svaki put na drugom katu, promatrati se gologuz u ogledalu, ulaziti u tuđi prazni stan i voziti se busom u posve drugom smjeru od onog koji inače koristi. Nažalost, autorova statičnost kadra postaje iritantna, a ironični minimalizam prethodnog filma ovdje se svodi na dosadnu konceptualnu stilsku vježbu. 

   

Horror majčinstva

No, prave poslastice u festivalskoj završnici razotkrili smo u zoni istočnoazijskog filma. Korejski sineast Kyung-Mook Kim snimio je senzualnu dramu »Stateless Things« u kojoj pralelno prati usamljene živote jednog sjevernokorejskog ilegalnog imigranta u bijegu s Kineskinjom u koju je zaljubljen, te jednog mladog gaya u tajnoj vezi s biznismenom s kojim se sastajao u njegovu luksuznom apartmanu, čije će trajektorije ukrstiti dvostruko samoubojstvo. A najnoviji Shinya Tsukamoto (»Kotoko«) kreće u posve novi autorski smijer u priči o samohranoj majci koja ima poremećaj dvostrukog vida, iako joj se stanje popravlja dok pjeva (zato je autor angažirao japansku pop zvijezdu Cocco koja je radila glazbu za njegov »Vital«). Nakon što joj oduzmu dijete, ona se u konfliktu duše i tijela počinje prepuštati ritualima samoozljeđivanja, ali ne iz suicidalnih poriva već zato da bi nastavila živjeti u perverznim pokušajima da zaštiti sina. Ova bizarna storija o horroru majčinstva više ne igra na cronenbergovski motto »Long live the new flesh!« poput autorove »Tetsuo« faze, već je metal ustupio mjesto pravom (starom) mesu.

Mračni humor

Pred sam kraj Mostre na Lido je stigao legendarni redatelj William Friedkin i podigao atmosferu  – svojim filmom i nevjerojatnom vitalnošću, zabavljajući  prisutne novinare na uobičajenom jutarnjem susretu gdje je želio i zapjevati – što se, nažalost nije dogodilo. Friedkin je ušao u filmsku povijest filmovima »Francuska veza« (1971.), za koji je nagrađen i Oscarom za najbolju režiju te »Egzorcist« (1973.), a ove je godine stigao filmom »Killer Joe« uvrštenim u službenu konkurenciju, snimljenom po kazališnom komadu Tracyja Lettsa:

– Tracy i ja imamo vrlo sličan pogled na svijet, obojica isto gledamo na anomalije u ljudskoj prirodi i ponašanju, s vrlo mračnim humorom,  rekao je Friedkin o tome što ga je privuklo ovom projektu te nastavio: – Ovom me djelu prije svega privukla Tracyjeva jedinstvena vizija situacije i odnosa među likovima, ali i fantastični dijalozi.

Možda se mnogi neće smijati dok budu gledali ovaj film no, to je moja vrsta humora. Za mene su urnebesno smiješni govori predsjedničkih kandidata o tome što će sve napraviti za narod jednom kad budu izabrani… I dok je na kraju dijelio autograme, još jednom je uzviknuo: »Ja sam stvarno mislio da ću imati vremena nešto vam otpjevati.«

Slično gradilište nalazi se i par kilometara dalje, na kojem se još uvijek odvijaju radovi na restauraciji mitskog hotela »Des Bains« kako bi mu se vratio sjaj koji pamtimo iz Viscontijeva filma »Smrt u Veneciji«. Jedine dvije adrese na venecijanskom Lidu na kojima se restauracija obavila na vrijeme je prostor mitskog »Lions Bara« kojim je vraćen duh secesijskog chica, te mitska Sala Grande, koja je tek dobila nova retro sjedala. No, inauguracija te obnovljene dvorane dogodila se dan prije zvanične ceremonije festivalskog otvaranja, i to ni manje ni više nego s »prizemnom« komedijom Ezia Greggia »Box Office 3D« koja čak nije bila uvrštena u službeni festivalski program, niti je navedena u katalogu. No, ovaj prvi talijanski film snimljen u 3D tehnici, kojem bi zbog cameo uloge Gine Lollobrigide više odgovarao prefiks 3B (triput balzamirana), ironični je potez festivalske direkcije, jer je ona na neki način označila smrt talijanske »nacionalpopularne« komedije, sprdajući se u maniri Mela Brooksa s manijom filmskih sequela, garnirana mnoštvom autoreferencijalnih štoseva. Naravno, najlakše je odbaciti takvu vrstu komedije kao petparački šrot. No, Greggio & Co. su još od osamdesetih pa nadalje puno kritičnije progovorili o mutacijama talijanskog društva i njegovu kolektivnom imaginariju u odnosu na »etablirane« seriozne autore. Jer, nemojmo zaboraviti da su u pedesetima filmovi poput »Toto a colori« dočekani kod kritike na isti posprdni način, da bi se kasnije prometnuli u ultimativne klasike talijanske komedije.     

 Strah od zaraze

 Takav postapokaliptični krajolik reflektirao se i na Mostrine tematske opsesije koje nastavljaju tamo gdje je stao Cannes. Ako je Cannes imao filmove poput »Melankolije« i »Take Shelter«, Mostra je recimo imala Soderberghovu »Zarazu« i Ferrarin intimistički komad »4:44 – Posljednji dan na zemlji« koji reciklira identične teme kojima se davne 1991. pozabavio kanadski sineast i Cronenbergov protege Don McKellar u filmu »Last Night«. Njima se na neki način može pridružiti i suludi Sion Sono (»Himizu«) kao prvi japanski režiser koji je doveo filmsku ekipu na područje koje je poharao razorni potres praćen tsunamijem. A u »Ultimo terrestre« u režiji popularnog talijanskog strip autora Gian Alfonsa Pacinottija poznatijeg pod pseudonimom Gipi, Italiji su zaprijetili izvanzemaljci, iako je njihova meta tek paranoidni glavni junak filma. Možda nam Soderberghov koralni film poručuje da treba prati ruke, dok strah od zaraze koja je poharala svijet postaje politički instrument ali i plošna metafora ljudskih odnosa. Ali problem je u tome da ih nemamo čime oprati. 

 Naravno, ni Mostra nije mogla proći bez dežurnog pedofila. Nakon što nam je Cannes podario gotovo dokumentaristički lik hladnog »Michaela«, Mostra donosi preglumljenog Filippa Timija kao neku vrstu nasljednika Carmela Benea u adaptaciji popularnog romana »Ruggine« Stefana Masarona, koji pokušava biti novi »Reflections On a Skin«, ali je u svojoj teatralnosti i pompoznosti postao tek loše konstruirani lažnjak, iako je dvorana na projekciji za javnost pucala po šavovima, a Timi bio nagrađen euforičnim aplauzom. A paralelni program Gornate degli Autori igra na puno izravniju retoriku, putem uznemirujuće drame »Presume coupable« Vincenta Garenqa koji se pozabavio sudskim procesom vođenim protiv francuskog monstruoznog pedofilskog bračnog para, koji je lažnim svjedočenjem pretvorio život jednog muškarca u pakao.    

Polpete od češnjaka

 No, nijedna Mostra nije u svojoj programskoj koncepciji imala toliko filmova koji se bave problematikom ilegalnih imigranata, što je i logično. A kako stvarnost imitira film, pokazuje i slučaj filma Danielea Segrea »Io sono Li« s Radom Šerbedžijom ambijentiran u jednoj oštariji Chioggie u kojoj se skupljaju lokalni ribari, bauštelci i vodoinstalateri. U jednoj sceni Segreova filma kineska šankerica donijet će im kuhane »cannocchie«, plosnate rakove koji okusom nisu ni nalik kvarnerskim škampima. Ali gosti su u svojim malim ksenofobijama bili u šoku saznavši da je rakove pripremio kineski kuhar.

Identična situacija dogodila se ovih dana autoru ovoga teksta. Kad mi je u lokalnoj oštariji i ciccheteriji »Cri Cri« na obližnjem Alberoniju jedan od njenih gostiju koji svaki dan sa svojim društvom baci nekoliko partija briškule preporučio da obavezno probam njihove polpete od češnjaka i uz njih popijem jednu »ombru« crnog, kad sam stavio u usta prvi zalogaj on mi onako usput kaže, »Šta nisu odlične! Tko bi rekao da im je kuhar iz Bangladeša?« Nakon pete »ombre« već mi je pred očima doista pala sjena. No, još uvijek smo imali dovoljno snage doteturati do Sale Grande gdje je Patty Smith, jedna od akterica doksa »Pivano Blues – Sulla strada di Nanda«, sugestivnog filmskog portreta Fernande Pivano, jedne od ključnih figura suvremene talijanske kulture, izvela svoj kratki nenajavljeni show na gitari.