Možda je Hollywood »tvornica snova«, panorama New Yorka »najizlizaniji« kadar, a Pariz i London »najfilmovanije« metropole, no Hong Kong s pravom drži titulu »najfilmskijeg« svjetskog grada. Uostalom, koji se to još grad može pohvaliti vlastitim filmskim (pod)žanrovima? 

   Iako se, zahvaljujući nekoj američkoj ekipi koja je došla snimiti gradske znamenitosti, prva filmska rola u Hong Kongu zavrtjela još 1898. godine, i dalje u stručnim krugovima postoje nesuglasice o tome kad su udareni stvarni temelji ovoj i danas živopisnoj, vitalnoj, produktivnoj i globalno popularnoj kinematografiji.

Ponajveći je problem što je filmski materijal snimljen prije Drugog svjetskog rata gotovo u cijelosti uništen, pa je Hong Kong službeno proslavio svojih prvih sto filmskih godina 2009. prema svjedočenjima onih koji su u Kaliforniji vidjeli »Stealing a Roast Duck«, kratki film iz 1909. godine u režiji kazališnog redatelja Lianga Shaoba, u kojem kamera prati kradljivca pečene patke kako bježi okolnim ulicama. 

   Hong Kong je tijekom svoje bogate filmske povijesti iznjedrio niz značajnih imena, među njima je i Lai Man-wai (1893-1953) kojega mnogi smatraju ocem hongkonške kinematografije. Ovaj kazališni redatelj i fotograf sa svojim je bratom 1925. godine snimio prvi hongkonški dugometražni film »Rogue«, da bi pet godina kasnije pokrenuli i prvi filmski studio »Lianhua Film Company« koji je Hong Kong vrlo brzo vinuo u vrh azijske kinematografije i udario temelje globalne popularnosti hongkonške kinematografije. 

   Veliki Raymond Chow

Njihov primjer slijedio je »Run Run Shaw« koji je tijekom 1950-tih pretvorio »The Shaw Brothers Studio« u pravu filmsku meku, potpisavši kao šef studija više od devet stotina filmova. »The Shaw Brothers Studio« i danas je izuzetno aktivan, a prije nekoliko godina na periferiji Hong Konga otvoreni su »state of the art« filmski studiji kakvih se ne bi postidio niti Hollywood.

No ipak najveći globalnu promociju hongkonškog filma bez sumnje je odradio »Golden Harvest« i njegov utemeljitelj Raymond Chow koji je tijekom 1970-tih i 1980-tih udario temelje onome što danas možemo zvati hongkonškim filmskim izražajem, stvorivši svjetski prepoznatljiv i popularan filmski fenomen.

Ne samo da je zacementirao podžanr hongkonškog borilačkog filma koji su sredinom 1960-ih utjelovili redatelji King Hu i Chang Cheh te praktički stvorio hongkonški urbani akcijski žanr, već su ispod njegovih skuta iznikle svjetske zvijezde Bruce Lee, Jackie Chan i Chow Yun Fat te filmaši John Woo, Johhnie To i Tsui Hark. Da spomenemo samo najzvučnija imena. 

   Iako je nekadašnja hiperprodukcija od tristotinjak filmova godišnje danas skromnija, hongkonška kinematografija i dalje je vrlo produktivna i popularna, stvarajući nove talente iza i ispred kamere: od filmaša kao što su Stephen Chow (»Shaolin Soccer«, »Kung Fu Hustle«) te Andrew Lau i Alan Mak (po čijem je hitu »Infernal Affairs« Scorsese snimio »The Departed«), do glumačkih zvijezda Andyja Laua i Tonyja Leunga koji svoju međunarodnu slavu u velikoj mjeri može zahvaliti Wong Kar-waiju (»Chunking Express«, »Raspoloženi za ljubav«, »2046«, »My Blueberry Nights«), još jednom lokalnom filmašu koji je stekao svjetsku slavu. 

  »The Grandmasters« i »Kineski zodijak«

Omiljen u međunarodnim festivalskim krugovima – prvi hongkonški filmaš koji je u Cannesu osvojio »Zlatnu palmu« za režiju (»Happy Together« 1997. godine) – i kod art house publike, Wong Kar-wai je svijetu predstavio jedan posve drukčiji Hong Kong kroz svoj specifičan autorski svijet, miljama udaljen od prepoznatljivog žanrovskog filma: njegove drame zrcale autorsku viziju Hong Konga kao grada svjetla i sjene, ali i bogate tapiserije neonskih boja, melankolične poetike gradskoga asfalta, ljubavne vizije barova, restorana i salona. Hong Kong za Won Kar-waija nije samo filmska pozornica, već sporedni lik gotovo mitološke dimenzije. 

   S posebnim interesom očekuje se njegov najnoviji film »The Grandmasters« – koji svjetsku premijeru ima 8. siječnja u Kini, a mjesec dana kasnije otvara 64. Berlinale – jer predstavlja jedan novi autorski iskorak. Riječ je o epskoj borilačkoj drami smještenoj u Kini burnih 1930-tih te inspiriranoj životom legendarnog Ip Mana (tumači ga redateljev alter ego Tony Leung), mentora slavnoga Brucea Leeja. Nema sumnje da će Wong Kar-wai kroz prizmu rata, osvete, obitelji, ljubavi i prijateljstva reinterpretirati žanr borilačkog filma, ne zanemarujući istovremeno punokrvni akcijski spektakl. 

   A gotovo istovremeno njegov lokalni kolega, koji je upravo zahvaljujući borilačkim akcijskim spektaklima danas najveća hongkonška zvijezda, upravo je krenuo u svjetska kina sa svojim da sada najskupljim i najambicioznijim filmom – »Kineski zodijak« novi je spektakl Jackieja Chana, bondovsko-borilačka ekstravaganca u kojoj Jackie obilazi pola kugle zemaljske u potrazi za dvanaest brončanih glava životinja iz kineskog zodijaka. 

  Pola milijuna gledatelja

Ne čudi stoga da grad takve filmske povijesti, industrije, značaja i globalne popularnosti ima i najveći svjetski »showbiz event«: Hong Kong Entertainment Expo jednomjesečno je slavlje filma, glazbe, televizije i digitalnih medija koje se svake godine održava u ožujku, a pod čijom plaštom su i Hong Kong International film festival, Filmart te Asian Film Awards.

Hongkonški filmski festival jedan je od najstarijih u Aziji, a s gotovo 350 filmova iz 50-ak zemalja svijeta i jedan je najvećih. Posebno fascinira podatak da tijekom nešto manje od tri tjedna trajanja kroz festival prodje gotovo pola milijuna gledatelja, sudionika i profesionalaca! 

   Istovremeno Filmart je ne samo najveći filmski i televizijski sajam u Aziji, već uz Cannes i AFM u Santa Monici treći po veličini u svijetu: izdanje 2012. godine ugostilo je više od pet tisuća svjetskih profesionalaca kojima se predstavilo gotovo 650 izlagača sa svih kontinenata. 

   Dodamo li tome i Asian Film Awards, dodjelu azijskih Oscara koju pored kontinentalnih pohode i slavna svjetska filmska imena poput Olivera Stonea, Luca Bessona ili Harveya Weinsteina, nije skromno reći da je Hong Kong i nakon (otprilike) sto godina i dalje središte azijske filmske industrije!