Kad smo već mislili da je Hubert Sauper u genijalnom doksu »We Come As Friends« (Dolazimo u miru) iscrpio sve bizarnosti i groteske s kojima se suočava Afrika danas, sa sumanutom scenom u kojoj radnici kineske naftne kompanije u Sudanu promatraju stare epizode »Zvjezdanih staza«, ili onom u kojoj vrač pokušava baciti prokletstvo na američke investitore koji planiraju izgraditi ogromnu elektranu, a teksaški misionari dijele pripadnicima jednog plemena solarne biblije, zaskočio ga je njemački sineast Ossie von Richthofen, autor sumanutog dokumentarnog triptiha »35 krava i kalašnjikov«.

  No u odnosu na odvažnog Saupera, von Richthofenov komad više koketira s produkcijski besprijekornim doks mainstreamom, više nalik reklamnom spotu, što dokazuje i ime njegova slavnog producenta Rolanda Emmericha, koji se angažirao u projektu prvenstveno zato jer je njegov autor odlučio pristupiti postkolonijalnoj Africi iz puno zabavnijeg i gotovo kvirovskog ugla. To znači da u njegovu filmu nema mjesta dječjim ratnicima, diktatorima, eboli i gladi.

  I dok Emmerich trenutno završava svoj najnoviji igrani film »Stonewall« s Jonathanom Rhysom Meyersom i Ronom Perlmanom koji nas nakon Finchova istoimenog filma iz 1995. nanovo vraća nemirima u legendarnom newyorškom pubu, njegov partner von Richthofen preminuo je u kolovozu pretprošle godine dok mu je film bio u fazi postprodukcije, pa nije dočekao njegovu festivalsku svjetsku premijeru koja se dogodila na minhenskom DOK festu, pridruživši se dvojici velikih dokumentarista i istraživača postkolonijalne Afrike – Harounu Farockiju (Zum Vergleich) i Michaelu Glawoggeru (Smrt radnika) – koji su nas napustili u 2014. No dok oni to čine na krajnje ozbiljni način, von Richthofen se prokleto dobro zabavlja, dok se u maniri opijene Leni Riefenstahl divi išaranim guzovima etiopskih plemena na rijeci Omo i napaljen promatra nauljene bicepse voodoo hrvača iz Kinshase. Ipak, najluđa epizoda njegova afričkog triptiha ostaje ona u kojoj se pozabavio famoznim dendijima iz Brazzavillea u čijim se »flambojantnim« životima spaja nevjerojatni kontrast sjaja visoke mode i bremenitog nasljeđa kolonijalizma u Republici Kongo.

 

 Iskaz otpora

Riječ je o takozvanim »sapeurima«, članovima pokreta La S.A.P.E. (Societe des ambianceurs et des personnes elegantes), čiji akronim zapravo priziva francuski glagol »saper« što znači »lijepo i elegantno se odijevati«. Odjeveni u Cavallijeve, Guccijeve, Yamamotove, Versaceove, Gaultierove, Saint Laurentove i ine dizajnerske krpice nabavljene u Parizu, oni ritualno paradiraju poput gizdavih pauna prašnjavim ulicama siromašne četvrti Bacongo u Brazzavilleu, da bi se skrasili na šanku nekog boljeg hotela ili kluba. Efekt koji proizvodi njihov »ples modnih marki« (la danse des griffes) sličan je bizarnoj seriji reklamnih fotografija Juergena Tellera rađenoj za Viviene Westwood u kojoj je ona u maniri »vukumpra« okružena straćarama na prašnjavoj cesti prodavala torbe posložene na nekoj plahti. Samo što dotični accessoriei izloženi u njenoj »etičkoj kampanji« nisu bili lažnjci, već se radilo o njenim originalima dizajniranim od recikliranih materijala.

  Iako »sapologija« kao »iskaz otpora« pa čak i »subverzija« po nekima seže u kasne četrdesete i početke pedesetih, njeni korijeni sežu u 19. stoljeće, kad su imućni vlasnici plantaža plaćali sluge odjećom umjesto novcem, čime su potonji prihvatili europski način odijevanja kao sredstvo borbe protiv kolonijalne nadmoći. Još prije von Richthofena, tim pokretom pozabavili su se George Amponsah i Cosima Spender u TV doksu »The Importance of Being Elegant« snimljenom u produkciji BBC-a, koji je više bio fokusiran na afro-beat glazbenika Papa Wembu, jednu od emblematskih figura svih sapeura, poznatijeg i kao Kralj Sapea, koji je 2003. pušten iz zatvora, nakon što su ga optužili da je sudjelovao u krijumčarenju ilegalnih imigranata u Europu. U tom filmu, glazbeni sapeuri slikovitih nadimaka Anti-žigolo i Nadbiskup, predstavljeni su kao kultna kongregacija svećenika visoke mode koji se bune protiv politički nametnutog kulturalnog konformizma (»Možda je bijelac doista izmislio odjeću. Ali mi smo je pretvorili u umjetnost«, kaže kongoanski glazbenik King Kester Emeneya).

 

 Moć i status

Upravo ta »haute couture« filozofija koju štuje »sapeizirano tijelo« svedena je na groteskni i frivolni spoj političkog diskurza i hedonizma, pri čemu se kult modnih marki promatra kao bijeg i utjeha od teških životnih uvjeta i mizerije koja ga okružuje. Sapeur doista vjeruje da modna marka ima moć da čini razliku, iako njegova prašnjava pista kojom ponosno korača u stilu dendija kojem bi pozavidio i sam Oscar Wilde, okružen siromašnom rajom koja pored njega hoda odjevena u jeftine i poderane krpice proizvedene u Kini, u isti mah izaziva čuđenje i podsmijeh. Oni vjeruju da prava vrijednost ne leži u odjeći, već u onome koji je nosi. A putovanje u Pariz za njih ima hodočasničko obilježje, pa nije čudo da se skraćenica pariškog Doma kongoanskih studenata (Maison de Etudiants Congolais) u kojem su se okupljali, poznatijeg kao MEC, na francuskiom jeziku izgovara slično kao i Meka.

  No iako je njihov krajnji cilj postati pravi »Parižanin« (Le Parisien), što je ujedno i najviša kategorija na njihovoj hijerarhijskoj ljestvici, ono što se nekoć percipiralo kao subverzija i bunt pretvorilo se u čistu komercijalnu robu. Zato nije trebao dugo čekati da »sapeizirano tijelo« preotme marketinška mašinerija. Nakon što su sapeuri postali zvijezde reklamnog spota za Guinness pivo, stvari više nikad neće biti iste.